شمس

شعر ، علی رغم همه ی شعارهایی که برایش سر می دهیم ، مهجورترین و غریب ترین موجود روزگار ما و شهر ماست. چه بسا اشعار ارزشمندی که باید بمانند ، به راحتی فراموش می شوند و از بین می روند ؛ و مُشتی یابس که از اعتبار ادبی ـ هنری بویی نبرده اند ، گُل می کنند! روزگار غریبی ست ، نازنین!!

نگارنده ـ بی که ادّعایی  داشته باشد ـ مطالبی را درباره ی شعر امروزِ ولایت خود تقدیم می دارد.

شعر در ولایت ما بر سه دسته است :

1ـ سُنّتی : در این نوع شعر که با زبان فاخر بیان می شود ، تقلید بر ابتکار می چربد . آن چه هست نه درافکندن طرحی نو ؛ که رعایت قراردادهای صوری و هنجارهای ثابت بلاغی است. شاعر سنّت گرا ، صنعت گرا ست و در استعمال صنایع و آرایه ها استاد. هنوز به نظام نشانه ها و روابط سنّتی در شعر پای می فشارد . واژه های او  همان واژه های شاعران متقدّم است که در سده های ماضی به کار برده اند و انواع و اقسام روابط شاعرانه را میان شان برقرار کرده اند. شاعران سنّتی کار دشواری پیش رو دارند. زیرا باید قدرت شعری شان به قدری باشد که بتوانند رابطه های شاعرانه ی بدیعی میان واژه ها دست و پا کنند و کارکرد تازه ای ارائه دهند . وگرنه کارشان برای رسیدن به شعر دشوارتر می نماید. راز این که شعر سنّتی در مواردی ، بیشتر نظم است تا شعر ، در همین نکته نهفته است . البتّه نظم به معنای واقعی . یعنی انسجام و استحکام کلمه و کلام ، نه قافیه و ردیف سرِ هم کردن .

این نوع شعر در ولایت ما با نام زنده یاد « محمّد آقاسی» گره خورده است. پیرمرد نازنینی که در شعر « دانش» تخلّص می کرد . و استاد شهریار  او را این گونه می نوازد : « غزلسرای لطیفی ست در خوی ، آقاسی ...» .وی در سال 1296 به دنیا آمد و در سال 1379 بدرود حیات گفت. بیشتر در قالب غزل و مثنوی کار می کرد و کلیّات خود را در زمان حیات به زیور طبع آراست. از اشعار نغز اوست :

لب تو خواند فسونی و در شراب دمید             

شبانه از درِ میخانه آفتاب دمید

ببند روزنه ی خواب را به مردم چشم              

چو آفتاب مِی از ساغر شراب دمید

کشید ترمه ی مهتاب روی سرمه ی شب            

چو ماهِ رویِ تو از گوشه ی حجاب دمید

به یادبود گل روی گونه های تو بود

که بوی غنچه زِ پیراهنِ گلاب دمید

دل شکسته ی ما را به پیچ و تاب افکند

صبا که بر سرِ زلف تو پیچ و تاب دمید

خوشم به عشق که با آن دَمِ فسونکارش

به ضعف و سُستی من ، مستی شباب دمید

نشان ز سستیِ عهد گریزپای تو داد

به روی آب چو نیلوفر حباب دمید

مشو فریفته ی لطف دوستان « دانش»

تجلّیِ سر آبی ست کَز سراب دمید

2ـ نـو : تا نیما ، اسطوره ی بی آلایش طبیعت ، آب در خوابگه مورچگان ریخت ، شعر از تاریک خانه ی دربار و پستوی دنیا زدگان به در آمد و جامه ی نو بر تن کرد و در جامعه راه افتاد و دلربایی کرد. شعر نو در ولایت ما نیز با زنده یاد « جمشید واقف » بالید . واقف در شهری که ریل ندارد ، قطاری را ـ البتّه ناخواسته ـ به حرکت درآورد که سر ایستادن ندارد. اگرچه نه آقاسی کاملاً سنّتی است و نه واقف کاملاً نوگرا . شعر آقاسی گاه آن چنان نو و مدرن است که در ردیف سنّت نمی گنجد و شعر واقف گاه آن چنان سنّتی  است که گویی پاک فراموش می کند که : چرا نیما بر گُرده ی سنّت قد راست کرد و تبر بر پیکر این سنگواره فرود آورد.

واقف در سال 1316 به دنیا آمد. تحصیلات خود را در خوی و تبریز به پایان برد. و در سال 1337 به شغل پُر درآمد معلّمی روی آورد. در سال 1345 به اخذ مدرک لیسانس ادبیات فارسی نایل آمد. واقف از سال 1334 شعر را با غزل آغاز کرد و بعد ها به شعر نیمایی روی آورد. آثار او عبارت اند از: رقص یاد، از آغاز تا فرجام ، غریب ، نامه های عاشقانه ی یک شاعر، بر دروازه های فردا و از تهی سرشار. وی در سال 1365 دارفانی را وداع گفت . از اشعار نغز اوست :

سیمرغ !

مسند نشین قلّه ی افسانه ساز قاف

آن جا که پای رهگذری بوسه ای نریخت

آن جا که جز تو هیچ پرنده گذر نکرد

شاه ِ پرندگان

پرورده ی صداقت و آزادی ِ قرون

ای آشنای خلوت ماه و ستارگان

دانای روزگار

پروردگار چاره گر زال قهرمان

زان آشیان گمشده در موج ابرها

گاهی به خاکدان زمین هم نگاه کن

این جا

این پهن دشت ِ بی گل و بی سبزه ی خدا

دیری ست عرصه ی جَوَلانِ کلاغ هاست

هر قهرمان به سنگر خود ، غرقِ خون خویش

دردا و حسرتا

یک پهلوان نمانده در این عصر داغدار

این عصر بی حماسه ی آلوده با فریب .

سیمرغ !

پروردگار چاره گر زال قهرمان

دانای روزگار

زالِ دگر بپرور

تا رستم دگر

 از نسل او درآید و جادو شکن شود.

 شعر سیمرغ ، از زیباترین شعرهای واقف است . امّا نـــــه آن گونه که در نوشته ی یکی از همشهریان ، « شاهکارِ قرن» به شمار آید!!

3ـ ؟ : گونه ای که نام شعر دارند و نشان شعر نه . و امروز که ـ المنّة لله ـ  کرکره ی نقد پایین کشیده شده و سنّت ناپسندیده ی تعارف و رودربایستی کار دستمان داده است ، آثاری در ولایت ما به زیور طبع آراسته اند که اعتماد به نفس نویسنده و ناشر آن ما را دچار حیرت و شگفتی می سازد!!!!!